Jeże to nie tylko urocze mieszkańcy naszych ogrodów – to jedne z najbardziej wytrwałych, ciekawych i niezwykłych ssaków w Polsce. W tej sekcji poznasz historię jeży w kulturze, ich biologiczne ciekawostki, wyjątkowe zdolności przetrwania, zwyczaje związane z polowaniem, hibernacją i wychowywaniem potomstwa, a także zagrożenia, z jakimi mierzą się w naszym coraz bardziej zurbanizowanym świecie. Dowiesz się, jak jeże żyją, jak się bronią i jak człowiek może im skutecznie pomagać.
➡️ W starożytnym Egipcie jeże, ze względu na ich zdolność do hibernacji, uznawano za symbol śmierci i odrodzenia. Ich podobizn i figurek używano jako amulety ochronne. Wzmianki o jeżach znajdziemy też w literaturze a wyobrażenia o nich w ikonografii starożytnej Grecji oraz Rzymu.
➡️ Jeże używane były także w medycynie, jako lekarstwo na łysienie. Pełniły również rolę afrodyzjaków.
➡️ Populacja jeża europejskiego spada i to do tego stopnia, że przesunięto go z kategorii gatunków najmniejszej troski do gatunków, których populacja jest bliska zagrożeniu wyginięciem!
➡️ Jeże przodują w rejestrach ofiar drogowych kolizji z samochodami. (https://www.zwierzetanadrodze.pl/observations/stats)
➡️ Jeż to najstarszy ssak Europy i największy ssak owadożerny w Polsce.
➡️ W Polsce występują dwa gatunki jeży – jeż wschodni, zamieszkujący niemal cały nasz kraj oraz jeż europejski, zwany potocznie zachodnim, w związku z tym, że możemy spotkać go właśnie w zachodniej Polsce.
➡️ Jeż potrafi upolować żmiję i jadowitego węża, jest w stanie zjeść również ropuchę – wykazuje wysoką odporność na jad i toksyny przeciwnika, przegrywa jednak ze sztucznymi pestycydami stosowanymi przez ludzi.
➡️ Jeże żyją kilka lat, jednakże z roku na rok żyje im się trudniej w zurbanizowanym i coraz mniej naturalnym świecie, więc wiek poniżej 5 lat stawać będzie się graniczną wartość długości życia tych kolczastych ssaków.
➡️ Temperatura zdrowego jeża jest zbliżona do człowieka.
➡️ Hibernacja – sen zimowy jeża, podczas którego zwalnia do maksimum praca jego serca, oddechy są niemalże niezauważalne (płytkie i rzadkie), a temperatura ciała spada sukcesywnie aż do osiągnięcia kilku stopni Celsjusza, dzięki czemu zużycie zgromadzonych przez niego jesienią zapasów tłuszczu może trwać nawet kilka zimowych miesięcy. Jeśli jednak ocieplenie klimatu będzie postępować, bezśnieżne zimy będą standardem, dostęp zatem jeży do pożywienia możliwy będzie przez cały rok i jeże przestaną hibernować, co już obserwuje się w Walii i południowej Anglii.
➡️ Jeżowe kolce powstały z przekształconych włosów, ich wnętrze jest puste, jednakże ani nie jest je łatwo złamać ani wyrwać. Kolorystycznie jeżowe kolce są szarobure z elementami białego, mają długość 1-2 cm i jest ich na grzbiecie jeża około 6-8 tys. Kolce jeża nie są trujące, jeże nimi nie strzelają, ale ukłucie nimi może być na tyle bolesne, że stanowią skuteczną ochronę przed potencjalnymi drapieżnikami.
➡️ Brzuszek jeży jest pozbawiony kolców, żeby jeż sam siebie nie kuł się podczas zwijania się w kulkę.
➡️ Jeże rodzą się z kolcami, które w czasie porodu znajdują się tuż przy powierzchni ich skóry, aby nie ranić jeżowej mamy i wyłaniają się krótko po narodzinach jeżątek.
➡️ Jeż ma ogonek, nawet kilkucentymetrowy.
➡️ Jeże to doskonali długodystansowi piechurzy, bardzo dobrze, choć na krótkich dystansach, pływają, potrafią również wspinać się w razie potrzeby.
➡️ Jeże mają dwa kły, po jednej i drugiej stronie pyszczka, które nie mieszczą się w ich szczęce, czym przypominają trochę drakulę. Zęby jeżowe są ostre, zwłaszcza młodych jeży są jak szpileczki, ale służą im one do spożywania pokarmów, nie jako narzędzie obronne. Wyjątek stanowi sytuacja w której jeż pozbawiony możliwości ucieczki jest boleśnie krzywdzony.
➡️ Najbardziej charakterystycznym dla jeży dźwiękiem jest fukanie – dźwięk wydobywający się przez jeżowy nosek, pełniący rolę odstraszającą intruza. Fukać umieją już nawet kilkugodzinne jeżątka.
➡️ Jeżowe dzieci nawołujące mamę wydają odgłosy przypominające ptasie ćwierkanie (https://www.facebook.com/share/r/1F8wuuzoSe/).
➡️ Dzikie jeże mają bardzo wysoki próg bólu – nadal próbują normalnie funkcjonować oskalpowane, poparzone czy połamane, choć w takich wypadkach bez pomocy człowieka nie przeżyją. Natomiast nierzadko dzięki udzielonej właściwe i na czas pomocy oraz dzięki długotrwałej, nawet wielomiesięcznej rehabilitacji, potrafią wrócić, w pełni sprawne, na wolność. Jeże to twardziele!
➡️ Jeśli kiedykolwiek usłyszycie dźwięk krzyczącego jeża, oznacza to że znajduje się on w sytuacji zagrożenia życia, jest przerażony a najprawdopodobniej ogromnie cierpi (https://fb.watch/C_gv1AC0cG/)
➡️ Waga jeża – zdrowe dorosłe jeże potrafią ważyć nawet półtora kilograma. Nowonarodzone jeżątka – kilkanaście lub kilkadziesiąt gramów (istotna jest liczebność miotu i kondycja jeżowej mamy), a jeżowa młodzież rozpoczynająca swoje samodzielne życie – około pół kilograma. Bezpieczną wagę dla przygotowującego się do hibernacji jeża można określić dopiero tuż przed hibernacją, czyli w okresie październik-listopad – im wyższa waga, tym zawsze lepiej. Różne źródła podają różne graniczne wartości jeżowej wagi uznawanej za bezpieczną przy hibernacji, od 500 gramów do 700 gramów. Należy jednakże pamiętać, że o udanej hibernacji każdego jeża zawsze decyduje przede wszystkim stan jego zdrowia, a dopiero później waga jeża.
➡️ Pod wpływem nieprzyjemnych albo nowych zapachów lub smaków jeże dokonują „samonamaszczenia”. Nakładają wtedy na swoje kolce pienistą ślinę wytworzoną po polizaniu czegoś dla nich nietypowego. Robią to już nawet kilkunastodniowe jeżątka, nader często, podczas odkrywania i poznawania otaczającego ich świata. Zachowanie to jednak urosło do rangi powtarzanych jeszcze wciąż mitów o jeżach, jakoby było przejawem wścieklizny jeży. I choć teoretycznie jeże mogą być nosicielami wścieklizny, głównie na skutek pogryzienia przez borsuka lub lisa, ma to miejsce niezwykle rzadko (w Polsce od wielu lat nie odnotowano przypadku jeżowej wścieklizny), co biorąc jeszcze pod uwagę niechęć jeża do kąsania, praktycznie wyklucza go z grona potencjalnych zagrożeń zarażenia człowieka wścieklizną.
➡️ Gniazda hibernacyjne jeży to niezwykle solidne konstrukcje, zbudowane głównie z liści, mchu oraz traw, które mają zapewnić jeżom ciepło w czasie zimowego snu. Budowane są wtedy kiedy materiału budulcowego jest pod dostatkiem, a zatem w okresie jesiennym, na przełomie września-października aż do listopada. Wybudowanie takiego gniazda wymaga od jeża dużo wysiłku oraz czasu, a przede wszystkim dostępności materiału, dlatego buduje je jedno i jeśli z jakiegoś powodu je straci, ma nikłe szanse na przeżycie zimy.
➡️ Jeżowe gniazda, hibernacyjne, ale również te całoroczne oraz przeznaczone do odchowania młodych jeżątek, mają również chronić jeże przed drapieżnikami, dlatego też nie jest łatwo w ogóle natrafić na takowe, jak i do nich dostać się. Jeże budują je w naturalnych osłoniętych zagłębieniach, czy też w korzeniach drzew lub w spróchniałych konarach. Zwiększająca się bliskość koegzystencji człowieka i jeża spowodowała jednak, że coraz częściej na jeżowe gniazda można natknąć się pod tarasami domów, czy też pod domkami letniskowymi, a nawet pod stertą palet.
➡️ Mleko – jeże nie tolerują laktozy i karmienie ich mlekiem jest niebezpieczne (kończy się biegunką), a niekiedy zabójcze, jak ma to miejsce w przypadku jeżątek. Dobrym rozwiązaniem nie jest również zakup mleka bez laktozy lub mleka koziego w sklepie, bowiem małe jeże, które straciły jeżową mamę, powinny być karmione weterynaryjnymi produktami mlekozastępczymi, które mają do dyspozycji ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt lub doświadczeni jeżoratowacze, a dorosłym jeżom podajemy do picia czystą wodę.